Abbas Hacıyev


Hacıyev Abbas Məhəmməd oğlu

(01.01.1933 - 21.01.2011)

== Həyatı ==

 Abbas Hacıyev 1933-cü il yanvarın 1-də Gürcüstanın Borçalı (indiki Marneuli) rayonunun Sarvan kəndində Nayvəlilər nəslinin nümayəndəsi, el ağsaqqalı Məhəmməd Hacı oğlunun ailəsində anadan olmuşdur.

Orta məktəbi bitirdikdən sonra, 1948-ci ildə öz dövrünün nüfuzlu təhsil ocağı olan Borçalı Pedaqoji Texnikumuna daxil olmuş və 1952-ci ildə müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.
Texnikumda Mədəd Muradov, Rüstəm Şərifov, Rüstəm Hacıyev, Rüxsarə Əliyeva, Marklen Kuzmiç, Mirzə Axundov, Məmməd Orucov, Rizvan Əliyev, Kamal Məmmədov, Abbas Kərimov kimi bütün Borçalıda adları hörmətlə çəkilən istedadlı müəllimlərdən dərs almışdır.



Borçalı Pedaqoji Texnikumunun
1951/1952-ci il buraxılışı 

Rüstəm Hacıyev - müəllimlər,
Abbas Hacıyev məzunlar arasında



Soldan: Abbas Hacıyev və sinif yoldaşları
Xalid, Salman




1952-1957-ci illərdə ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır. Tələbəlik dövründə fakültə partiya bürosunun üzvü olmuş, "Nizami" adına adlı təqaüd almış, universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir.
Əmək fəaliyyətinə 1957-ci ildən Marneulidə orta məktəbdə müəllimlikdən başlamışdır. Bir neçə aydan sonra onu Gürcüstan KP Marneuli rayon komitəsınə təlimatçı vəzifəsinə keçirmişlər.
1959-1961-ci illərdə Marneuli rayon komsomol komitəsinin birinci katibi və rayon partiya komitəsinin büro üzvü seçilmişdir. Bir müddət sonra Marneuli rayon Sovetinə deputat və Gürcüstan Komsomolunun Mərkəzi Komitəsinə üzv seçilir. Həmin dövrdə Borçalı türklərinin hüquqlarının qorunması, burada Azərbaycan mədəniyyəti və təhsilinin inkişafı üçün prinsipiallıq və fədakarlıqla çalışmışdır.

1961-ci ildə elmə olan marağı naminə yüksək vəzifəsindən, dövlət işlərində böyük perspektivlərindən imtina edərək, akademik Məmmədağa Şirəliyevin dəvəti, görkəmli alimlər Mir Cəlal Paşayev, Məmməd Cəfər, Şıxəli Qurbanov, Kamal Talıbzadənin tövsiyəsi ilə Bakıya köçüb Azərbaycan EA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasına daxil olur. Ədəbiyyat İnstitutunda görkəmli dövlət xadimi, yazıçı-alim Şıxəli Qurbanovun başçılq etdiyi ədəbi əlaqələr şöbəsində aspiranturada təhsilini davam etdirir (1961-1964).
Görkəmli alim, yazıçı və pedaqoq professor Mir Cəlal Paşayevin elmi rəhbərliyi ilə "Tiflis ədəbi mühiti" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edir. Elmi rəhbəri professor Mir Cəlal Paşayev və rəsmi opponentləri - akademik Həmid Araslı, professor Əziz Mirəhmədov dssertasiya işinə yüksək qiymət vermişlər.

Abbas Hacıyev (ayaqüstə sağdan birinci) 
müəllimləri ilə

1965-ci ildə ona filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi verilmişdir. 1970-ci ildə yazıçı Mirzə İbrahimovun yaradıcılığına həsr edilmiş doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Xalq yazıçısı Mirzə İbrahimovla

1964-1974-cü illərdə M.F.Axundov adına Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutunda müəllim, baş müəllim, dosent, professor olmuşdur, 1974-1979-cu illərdə əvvəlcə ədəbiyyat kafedrasının, sonra isə Azərbaycan dili və ədəbiyyatı kafedrasının müdiri kimi fəaliyyət göstərmişdir.

1979-cu ildə özünün istəyi ilə ixtisasına daha uyğun olan Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə köçürülmüş, Azərbaycan filologiyası fakültəsində fəaliyyətini davam etdirmişdr. Burada əvvəlcə professor, sonra isə kafedra müdiri seçilmiş, uzun illər Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasına rəhbərlik etmiş, Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi, ədəbiyyat nəzəriyyəsi, ədəbiyyatşünaslığın əsasları, ədəbi tənqid və digər fənlərdən dərs demişdir.


Xalq şairi Süleyman Rüstəmlə

Müəllim və kafedra müdiri kimi yeni ədəbiyyatşünaslar nəslinin formalaşmasında böyük rol oynamışdır, bir çox dissertasiya işlərinin elmi rəhbəri, məsləhətçisi, opponenti, bir çox elmi kitabların və dərsliklərin elmi redaktoru, rəyçisi olmuşdur.
Bütün həyatı boyu halal əməyi ilə yaşamış, zəhmətkeş, əyilməz, ötkəm, iradəli insan olan Abbas Hacıyev kiçik yaşlarından zəhmətə qatlaşmış, şəxsi təsərrüfatlarında çalışaraq valideynlərinə kömək etmişdir. Anası xəstələndikdə, kolxoz sədrinin təkidinə görə, yaşının az olmasına baxmayaraq yeddinci sinifdə bir il məktəbi buraxıb kolxoza işə gedib anasını əvəz etməyə məcbur olmuşdur. Borçalının görkəmli müəllimləri Xəlil Bayramovun və Halay Bayramovun qayğısı sayəsində təhsilini davam etdirmək üçün gecə məktəbinə daxil olmuşdur. Bir il bütün günü kolxozda işləməyə, axşamlar məktəbə getməyə məcbur olur, yeddinci sinfi yüksək qiymətlərlə bitirib təhsilini Borçalı Pedaqoji Texnikumunda davam etdirir.
Borçalı Pedaqoji Texnikumunu və BDU-nu bitirib Sarvana qayıtdıqdan sonra 1959-cu ildə Gərəkməzli Qulu kişinin qızı Şahsənəmlə ailə qurmuş, 1961-ci ildə Bakıya köçmüşlər. Həyat yoldaşı Şahsənəm BDU-nun filologiya fakültəsinin qiyabi şöbəsini bitirmiş, lakin səhhətinə və ailə qayğılarına görə işləməmişdir.



Abbas müəllim 1961-ci ildən Bakıda aspiranturada təhsil almış, bu dövrdən həyat yoldaşı Şahsənəmlə birlikdə qardaşlarının, başqa qohumlarının da Bakıda təhsil alması üçün əlindən gələn köməyi etmişlər.



Üç övladı - Asif, Turqay adlı oğlanları, Nailə adlı qızı var. Asif və Nailə onun yolu ilə getmiş, hər ikisi filoloqdur, Turqay musiqiçidir.
  


1961-ci ildə Gürcüstan SSR Marneuli rayon Sovetinə deputat seçilmişdir. Gürcüstan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə (1961), Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının "Tərəqqi" medalı ilə (2006) təltif olunmuşdur.

== Fəaliyyəti ==

Abbas Hacıyev 1970-ci ildən filologiya elmləri doktoru, 1973-cü ildən professor olmuşdur. 1980-cü ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü seçilib. Bir sıra monoqrafiya və dərsliklərin, elmi və ədəbi-tənqidi məqalənin müəllifidir.
Onun "Tiflis ədəbi mühiti", "Tiflis Azərbaycan Teatrı", "Tiflis Azərbaycan və Adıgün türk teatrı", "Mirzə İbrahimov", "Yazıçı şəxsiyyəti və bədii qanunauyğunluq", "Ədəbiyyat nəzəriyyəsi", "Ədəbiyyatşünaslığın əsasları", "Sənətkarın yaradıcılıq fərdiliyi", "Bədii əsərin strukturu", "Ədəbi növlər və janrlar", "Ədəbi meyllər və cərəyanlar" adlı kitabları geniş yayılmışdır.
Abbas müəllimin yaradıcılığında ədəbiyyat nəzəriyyəsi, ədəbi-bədii mətnin poetikası, Tiflis və Borçalı ədəbi mühiti, XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı, teatr tarixi və teatrşünaslıq, mətbuat tarixi, müasir ədəbi proses mühüm yer tutur.


XIX əsrin axırları - keçən əsrin əvvəlləri Tiflis Azərbaycan ədəbi mühitinə, Tiflis Azərbaycan Teatrına, Adıgün türk teatrına dair Gürcüstan, Rusiya və Azərbaycan arxivlərində olan bir çox sənəd və mənbələri ilk dəfə məhz Abbas Hacıyev aşkarlayaraq tədqiq və dərc etmişdir. Bu mühitdə fəaliyyət göstərmiş bir sıra sənət xadimlərinin, ədib, rejissor, aktyor və mətbuat xadimlərinin yaradıcılığı haqqında materialları aşkarlayıb bu haqda ilk elmi söz deyən də Abbas Hacıyev olmuşdur.



O, Tiflis Azərbaycan ədəbi mühitinin, ictimai-mədəni həyatının, Tiflis, Borçalı və Ahıskada fəaliyyət göstərmiş teatrların, mətbuat orqanlarının tarixini, mədəniyyət və sənət xadimlərinin həyatını, Azərbaycan-gürcü ədəbi-mədəni əlaqələrinin naməlum səhifələrini geniş şəkildə və tarixi sənədlər əsasında işıqlandırmışdır. Azərbaycan peşəkar teatrının yaranması, tarixi təkamülü, müxtəlif səhnə xadimlərinin fəaliyyəti barədə obyektiv sənədlərə əsaslanan bir sıra faktları aşkarlayaraq yeni elmi qənaətə gəlmişdir. Bu sahədə araşdırmaları Azərbaycan, Gürcüstan və Rusiya elmi nəşrlərində görkəmli alimlər tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. 
Adıgün
türk teatrının tarixinə dair əsərlərinə də Azərbaycan mətbuatı ilə yanaşı, Türkiyə alimləri də bu sahədə ilk sanballı tədqiqat kimi yüksək dəyər vermişlər.
Arxiv materialları, real faktlarla Borçalı, Tiflis, Ahıska ərazisindəki türk mədəniyyətinin ümummilli dəyərini, əhəmiyyətini, avtoxton xarakterini təsbitləmiş, bu sahədə gələcək araşdırmalar üçün sanballı zəmin yaratmışdır.


Borçalı ədəbi-mədəni mühitinin özünəməxsusluğu və nümayəndələri haqqında tədqiqatların müəllifi, eimi redaktoru olmuşdur.
Abbas Hacıyev 1960-cı illərdən başlayraq çağdaş ədəbi prosesə dair dəyərli məqalələrin müəllifi olan ədəbiyyatşünas-tənqidçi kimi də tanınır. Mirzə İbrahimov, İlyas Əfəndiyev, İsmayıl Şıxlı, Bəxtiyar Vahabzadə, Nəbi Xəzri, Elçin və bir çox digər ədiblərin yaradıcılığı, müasir ədəbi prosesin inkişaf meylləri haqqında monoqrafiya və məqalələr yazmışdır.

Bütün yaradıcılığı boyu müasir ədəbi prosesi izləyən Abbas Hacıyevin müasir ədəbiyyatın nümayəndələrinə, qanunauyğunluqlarına, poetikasına dair bir sıra dəyərli tənqidi məqalələri, monoqrafik tədqiqatları var.
Bir çox elmi konfrans və müzakirələrdə çıxışlar etmiş, tələbkar və xeyirxah müəllim, gözəl mühazirəçi kimi minlərlə tələbəsinin hörmət və sevgisini qazanmış, onların mütəxəssis və vətəndaş kimi yetişməsində böyük xidməti olmuşdur.


Ali məktəblərin filologiya fakültələri üçün bir çox proqram və dərsliklərin, o cümlədən ali təhsil müəssisələri üçün Azərbaycanda ilk "Ədəbiyyat nəzəriyyəsi" dərsliyinin müəllifidir. Ədəbiyyatşünaslığın nəzəri məsələlərinə, mətn poetikasına, ədəbi prosesin mahiyyətinə dair araşdırmalar aparmışdır.

BDU Filologiya fakültəsində filologiya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi verən ixtisaslaşmış elmi şuranın (1979-1988), Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi adı verən ixtisaslaşmış elmi şurasının (1980-ci ildən), Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutu]nəzdində Müdafiə şurasının, Təhsil Problemləri İnstitutu nəzdində Müdafiə Şurasının, Təhsil Nazirliyi elmi-metodik şurasının və digər qurumların üzvü olmuşdur.



Əsərləri haqqında Azərbaycan, Rusiya, Gürcüstan, Türkiyə və digər ölkələrin mətbuatında nüfuzlu alimlərin rəyləri dərc olunmuşdur.
Onun rəhbərliyi ilə bir çox ədəbiyyatşünaslar nəsli yetişmiş, xüsusən, Tiflis və Borçalı ədəbi mühitinə, Tiflis Azərbaycan Teatrına, Ahıska türklərinin mədəniyyətinə, müasir ədəbi prosesə və ədəbiyyat nəzəriyyəsinə, teatr və mətbuat tarixinə dair əsərləri bu sahədə sonrakı araşdırmalara yol açmış və dəyərli məxəz olmuşdur.

 == Kitabları ==

Tiflis ədəbi mühiti. Bakı: Yazıçı, 1980

Mirzə İbrahimov. Bakı: Yazıçı, 1982

Tiflis Azərbaycan Teatrı. Bakı: İşıq, 1984

Yazıçı şəxsiyyəti və bədii qanunauyğunluq.
Bakı: Yazıçı, 1986

Ədəbiyyatşünaslığın əsasları.
Bakı: APİ nəşri, 1988

Sənətkarın yaradıcılıq fərdiliyi.
Bakı: APİ nəşri, 1990

Bədii əsərin strukturu.
Bakı: ADPİ nəşri, 1992

Ədəbi növlər və janrlar.
Bakı: ADPİ nəşri, 1994

Ədəbiyyat nəzəriyyəsi. Bakı: Mütərcim, 1996

Ədəbiyyatşünaslığın əsasları.
Bakı: Zaman, 1999

Ədəbiyyatşünaslığm əsasları. Bakı, 2005

Tiflis Azərbaycan və Adıgün türk teatrı.
Bakı, 2006

Həyat və ədəbi tale
(ədəbi-tənqidi məqalələr). Bakı, 2008

Ədəbiyyatşünaslığm əsasları. Bakı, 2010

Ədəbi meyllər və cərəyanlar. Bakı, 2010

Sənətin işığında. Bakı, 2011   


Haqqında:

Professor Abbas Hacıyev və yaxud sizsizliyin iki ili


Rus dilində bax:

Гаджиев Аббас Мамед оглы



***************


 

   



                  
 








  





























 


NAYVƏLİLƏR
 
Facebook
 
Reklam
 
 
Bugün 3186 ziyaretçi (10725 klik) kişi burdaydı!
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=